W świętokrzyskim przybyło miast

Spośród 10 miast które od 1 stycznia 2019 roku odzyskały prawa miejskie aż siedem znajduje się w województwie Świętokrzyskim! Uzyskanie tego statusu wiąże się m.in. z większym prestiżem ale nadanie statusu miasta może przynieść wymierne korzyści, na przykład zyskanie na atrakcyjności inwestycyjnej czy możliwość starania się o fundusze związane z rozwojem obszarów miejskich.

Wszystkie te, wymienione poniżej świętokrzyskie miejscowości posiadały już ten status w przeszłości a utraciły prawa miejskie w wyniku represji carskich po powstaniu styczniowym.

Świętokrzyskie nowe miasta
– Nowa Słupia – w powiecie kieleckim
– Pierzchnica – w powiecie kieleckim
– Szydłów – w powiecie staszowskim
– Nowy Korczyn – w powiecie buskim
– Oleśnica – w powiecie staszowskim
– Opatowiec – w powiecie kazimierskim
– Pacanów – w powiecie buskim

Nowa Słupia położona u podnóża Łysej Góry przy Drodze Królewskiej prowadzącej do klasztoru na Świętym Krzyżu znana jest z odbywających się tu od 50 lat imprezy „Dymarki Świętokrzyskie” oraz Muzeum Starożytnego Hutnictwa.

Pierzchnica założona została jako miasto królewskie przez Kazimierza Wielkiego w drugiej połowie XIV wieku. Niewielki to miasteczko spalone zostało doszczętnie podczas potopu szwedzkiego. Za pomoc dla powstańców styczniowych Pierzchnica utraciła prawa miejskie.

Szydłów to jedno z moich ulubionych miasteczek. Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1191 roku a 1 lipca 1329 r. król Władysław I Łokietek nadał Szydłowowi prawa miejskie. W XVI wieku miasto słynęło z produkcji sukna. Funkcjonowało 110 warsztatów rzemieślniczych: krawców, piekarzy, szewców, prasołów i garncarzy, a także kowali, ślusarzy, siodlarzy, bednarzy, kotlarzy, mieczników, czapników oraz wędzidlarzy.

Król Kazimierz Wielki wzniósł tu warowny zamek oraz kościół pw. Świętego Władysława a miasto zostało otoczone obronnym murem z trzema bramami: Krakowską, Opatowską i Wodną. Do dziś zachowała się okazała murowana bóżnica z połowy XVI wieku, pamiątka po mieszkających tu Żydach. Tragiczne zniszczenia przyniósł potop szwedzki i najazd wojsk Rakoczego. Po powstaniu Styczniowym w 1869 Szydłów utracił prawa miejskie.

Ze względu na powszechne w okolicach Szydłowa sady śliwkowe miejscowość bywa nazywana śliwkową stolicą Polski. Co roku w Szydłowie odbywa się Święto Śliwki.

Nowy Korczyn leży w miejscu gdzie Nida wpada do Wisły. Miastem został w 1258 roku. Położony na przecięciu szlaków handlowych często gościł dwór książęcy a później królewski z pobliskiego Krakowa. Miasto spalone zostało w 1300 roku przez Rusinów. Kazimierz Wielki wzniósł tu zamek królewski i otoczył miasto murami Częstym gościem na korczyńskim zamku bywał Władysław Jagiełło i Kazimierz Jagiellończyk.

W Nowym Korczynie odbywały się zjazdy rycerskie i sejmiki generalne Prowincji Małopolskiej. Miasto posiadało wodociągi i łaźnie a 8 razy do roku odbywały się tu wielkie jarmarki zbożowe. Zakupione w Korczynie zboże spławiano Wisłą do Gdańska. Miasto podupadło po potopie szwedzkim. Dzieła zniszczenia dopełniły niszczące miasto liczne pożary.

Z dawnej świetności miasta niewiele pozostało. Całkowicie rozebrano XIV-wieczny zamek i mury obronne. Zachował się Zespół pofranciszkański z 1257 fundacji Bolesława Wstydliwego oraz jego żony, św. Kingi z gotyckim kościołem Św. Stanisława. Zachował się tez gotycko-renesansowy kościół św. Trójcy z XVI wieku, ruiny synagogi, Dom Długosza oraz źródło św. Kingi.

Z Oleśnicy pochodziła Kardynał Zbigniew Oleśnicki uczestnik bitwy pod Grunwaldem. W czasie reformacji miasto było ośrodkiem kalwinizmu, istniał tu zbór założony przez Marcina Zborowskiego. Miast zostało zniszczone na początku XVIII wieku w czasie III wojny północnej.

Opatowiec na Ponidziu był miastem benedyktynów tynieckich podarowanym mnichom przez Judytę, żonę Władysława Hermana w 1085 roku. Miasto leżał o na szlaku handlowym, odbywały się w im jarmarki oraz zjazdy szlachty małopolskiej. Miejscowość zniszczona została podczas wojen szwedzkich oraz podczas I i II wojen światowych. Z zabytków jest tu podominikański kościół pw. Św. Jakuba Starszego Apostoła.

Wreszcie Pacanów. Kiedyś prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1265 roku, położone było w drugiej połowie XVI wieku w powiecie wiślickim w województwie sandomierskim. Z zabytków Kościół św. Marcina – bazylika mniejsza. Miasteczko sławę zawdzięcza postaci Koziołka Matołka z utworów Kornela Makuszyńskiego, rysowanej przez Mariana Walentynowicza. W Pacanowie powstało Europejskie Centrum Bajki im. Koziołka Matołka, centrum zabawy i kultury dla dzieci z niecodziennym parkiem rozrywki, w którym mają miejsce ciekawe wydarzenia dla dzieci, imprezy, festiwale czy konkursy. Można tu zobaczyć m.in. wystawę Bajkowy Świat.

Więcej: www.e-parkrozrywki.pl/krainy-bajek/56-europejskie-centrum-bajki-im-koziolka-matolka-w-pacanowie/

Tekst i zdjęcia:

GRZEGORZ MICUŁA